Đăng ký
Đăng nhập
Chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ được thiết kế chuyên biệt nhằm tháo gỡ gánh nặng về sổ sách, chứng từ và nhân sự cho các cơ sở kinh doanh. Đặc biệt, với sự ra đời của Thông tư 58/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính mới ban hành, nhiều quy chuẩn kế toán đã được cập nhật. Vậy doanh nghiệp siêu nhỏ có bắt buộc phải áp dụng thông tư này hay không và quy trình triển khai thực tế như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết để giúp doanh nghiệp thực hiện chuẩn xác và tuân thủ đúng pháp luật.
Các thông tư hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ
Hiện nay, pháp luật cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ được quyền lựa chọn các chế độ kế toán phù hợp với quy mô hoạt động và nhu cầu quản trị của mình. Dưới đây là bảng tổng hợp các thông tư hướng dẫn kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ và các đối tượng liên quan:
| Tên thông tư | Đối tượng áp dụng | Thời điểm áp dụng | Tình trạng hiệu lực |
| Thông tư 58/2026/TT-BTC (Thay thế TT 132/2018/TT-BTC) | Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh; Doanh nghiệp siêu nhỏ | 01/07/2026 | Còn hiệu lực |
| Thông tư 133/2016/TT-BTC | Doanh nghiệp siêu nhỏ; Doanh nghiệp nhỏ và vừa | 01/01/2017 | Còn hiệu lực |
| Thông tư 99/2025/TT-BTC (Thay thế TT 200/2014/TT-BTC) | Tất cả các doanh nghiệp (siêu nhỏ, nhỏ, vừa và lớn) | 01/01/2026 | Còn hiệu lực |
| Thông tư 152/2025/TT-BTC | Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh | 01/01/2026 | Còn hiệu lực |
Doanh nghiệp siêu nhỏ nên áp dụng chế độ kế toán nào?
Theo quy định, doanh nghiệp siêu nhỏ có quyền tự lựa chọn áp dụng Thông tư 58, Thông tư 133 hoặc Thông tư 99. Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính khuyến khích các đơn vị này nên áp dụng chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58/2026/TT-BTC.
Lý do Thông tư 58 là lựa chọn hàng đầu vì những ưu điểm vượt trội sau:
- Miễn nộp Báo cáo tài chính đối với các doanh nghiệp thuộc nhóm nộp thuế TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu.
- Cơ cấu nhân sự linh hoạt, doanh nghiệp không bắt buộc phải có Kế toán trưởng.
- Chỉ cần bổ nhiệm một người “Phụ trách kế toán” là đã đủ thẩm quyền ký trên mọi chứng từ, sổ sách.
- Pháp luật cho phép bố trí người thân trong gia đình (vợ/chồng, cha mẹ, con cái, anh chị em ruột…) làm kế toán.
- Giám đốc, người quản lý, thủ quỹ, thủ kho có thể kiêm nhiệm luôn việc ghi sổ kế toán.
- Hệ thống sổ sách kế toán được tinh gọn và đơn giản tối đa.
- Ví dụ: Nếu doanh nghiệp nộp cả thuế GTGT và thuế TNDN theo tỷ lệ % doanh thu thì chỉ cần đúng một quyển sổ duy nhất là Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ.
- Bãi bỏ hoàn toàn hệ thống Tài khoản (Ghi Nợ/Có), người làm kế toán chỉ cần ghi chép trực tiếp các nghiệp vụ phát sinh vào các Sổ chi tiết.
Hướng dẫn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58
Để triển khai thông tư hướng dẫn kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ một cách hiệu quả, doanh nghiệp cần nắm vững các nội dung sau:
Nguyên tắc áp dụng
– Quyền tự lựa chọn: Doanh nghiệp có quyền tự chọn chế độ kế toán phù hợp và nên thông báo bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
– Không hạch toán đan xen: Tuyệt đối không được hạch toán đan xen các quy định giữa Thông tư 58 và Thông tư 133.
– Nguyên tắc nhất quán: Phải áp dụng nhất quán chế độ kế toán trong một năm tài chính. Bất kỳ sự thay đổi nào chỉ được phép thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.
– Tính trung thực: Doanh nghiệp được phép tự thiết kế hoặc sửa đổi biểu mẫu nhưng phải tuân thủ Luật Kế toán, phản ánh đầy đủ, kịp thời và minh bạch.
Chứng từ kế toán
Tùy thuộc vào phương pháp nộp thuế, chứng từ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ được chia làm 2 nhóm chính:
- Nhóm chứng từ bắt buộc: Hóa đơn, Bảng kê thu mua hàng hóa dịch vụ không có hóa đơn (tùy phương pháp nộp thuế), và các chứng từ theo quy định pháp luật khác để làm căn cứ xác định doanh thu, thu nhập, chi phí và tiền thuế.
- Nhóm chứng từ nội bộ (không bắt buộc): Phiếu thu, Phiếu chi, Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho dùng để quản lý tài sản và dòng tiền.
Sổ kế toán DNSN
Hệ thống sổ sách theo Thông tư 58 được tinh giản chỉ còn 11 mẫu sổ và thiết kế “may đo” theo 4 phương pháp nộp thuế (GTGT và TNDN). Các sổ bắt buộc có thể kể đến như:
- Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ
- Sổ chi tiết doanh thu, chi phí
- Sổ chi tiết tiền
- Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT
- …
Tùy thuộc vào nhóm nộp thuế. Ngoài ra, doanh nghiệp có thể mở thêm sổ tự chọn như Sổ chi tiết thanh toán công nợ, Sổ tài sản cố định… để quản trị nội bộ.
Báo cáo tài chính
Việc lập báo cáo tài chính phụ thuộc hoàn toàn vào phương pháp nộp thuế TNDN:
- Nộp thuế TNDN trên thu nhập tính thuế: Bắt buộc lập 2 loại báo cáo (Báo cáo tình hình tài chính và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh) và phải nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm.
- Nộp thuế TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu: Không bắt buộc lập BCTC và không bắt buộc nộp cho cơ quan nhà nước. Nếu tự lập để quản lý thì chỉ cần bảo quản tại doanh nghiệp.
Tổ chức bộ máy kế toán
Bộ máy kế toán được tổ chức vô cùng linh hoạt. Doanh nghiệp siêu nhỏ không cần kế toán trưởng, chỉ cần ra quyết định bổ nhiệm người “Phụ trách kế toán”. Đặc biệt, doanh nghiệp được quyền dùng người có quan hệ gia đình của Người đại diện pháp luật/Giám đốc để làm kế toán, hoặc có thể thuê dịch vụ kế toán ngoài nếu cần thiết.
Lưu trữ tài liệu kế toán
Lưu trữ nội bộ đối với BCTC không bắt buộc phải nộp cho cơ quan nhà nước.
– Lưu tối thiểu 5 năm: Với các tài liệu kế toán dùng cho quản lý, điều hành thường xuyên (ví dụ phiếu thu, chi nội bộ không dùng hạch toán thuế).
– Lưu tối thiểu 10 năm: Với chứng từ sử dụng trực tiếp để ghi sổ kế toán và lập BCTC hoặc làm căn cứ tính thuế (Hóa đơn GTGT, tờ khai thuế, sổ kế toán…).
Giải đáp các câu hỏi thường gặp
Câu 1: Doanh nghiệp nào được áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ?
Căn cứ theo quy định, doanh nghiệp siêu nhỏ được phân loại như sau:
- Lĩnh vực Nông, Lâm nghiệp, Thủy sản, Công nghiệp, Xây dựng: Không quá 10 lao động tham gia BHXH VÀ Tổng doanh thu năm (hoặc tổng nguồn vốn) không quá 3 tỷ đồng.
- Lĩnh vực Thương mại và Dịch vụ: Không quá 10 lao động tham gia BHXH VÀ Tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng (hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng).
Câu 2: Doanh nghiệp siêu nhỏ có cần kế toán không?
Có, doanh nghiệp siêu nhỏ bắt buộc phải có người làm công tác kế toán. Tuy nhiên, thủ tục đã được nới lỏng: doanh nghiệp siêu nhỏ không cần kế toán trưởng, chỉ cần người phụ trách kế toán. Cá nhân này có toàn quyền ký thay chức danh Kế toán trưởng trên mọi chứng từ. Thậm chí, doanh nghiệp có thể thuê dịch vụ kế toán chuyên nghiệp hoặc để người nhà đảm nhận vị trí này.
Câu 3: Doanh nghiệp siêu nhỏ có phải sử dụng hóa đơn điện tử không?
Có. Theo lộ trình chuyển đổi số của Chính phủ và quy định tại Luật Quản lý thuế, tất cả các doanh nghiệp bao gồm cả doanh nghiệp siêu nhỏ đều phải sử dụng hóa đơn điện tử khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ để đảm bảo tính minh bạch.
Câu 4: Nếu doanh nghiệp phát triển vượt quy mô siêu nhỏ thì phải làm gì?
Nếu trong năm tài chính, doanh nghiệp phát triển vượt các tiêu chí siêu nhỏ, bạn vẫn được tiếp tục áp dụng Thông tư 58 cho đến hết năm tài chính đó. Kể từ năm tài chính kế tiếp, doanh nghiệp bắt buộc phải chuyển đổi sang chế độ kế toán phù hợp hơn (như Thông tư 133 dành cho DNNVV).
Câu 5: Doanh nghiệp siêu nhỏ có phải đăng ký hình thức kế toán với cơ quan thuế không?
Theo nguyên tắc áp dụng của chế độ mới, khi lựa chọn áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 58, doanh nghiệp nên thông báo bằng văn bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp để đảm bảo tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình quản lý.
Nhìn chung, chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ theo Thông tư 58 là một bước cải tiến lớn, giúp các chủ doanh nghiệp trút bỏ đáng kể áp lực về thủ tục, nhân sự và sổ sách kế toán. Nếu công ty của bạn đáp ứng đủ các tiêu chí về quy mô, hãy nhanh chóng tìm hiểu và áp dụng ngay thông tư này để tối ưu chi phí vận hành, đồng thời đảm bảo tuân thủ đúng các quy định pháp luật.
