Đăng ký
Đăng nhập
Việc lựa chọn hình thức nộp thuế phù hợp là bài toán quan trọng đối với mọi hộ kinh doanh. Hiện nay, pháp luật quy định hai hình thức phổ biến là thuế khoán và thuế kê khai. Vậy thuế khoán và thuế kê khai là gì, chúng có điểm gì khác biệt và lộ trình thay đổi trong năm 2026 ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết các thắc mắc này.
Tìm hiểu thuế khoán và thuế kê khai là gì?
Để hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, trước hết chúng ta cần nắm vững khái niệm của hai hình thức thuế này theo quy định tại Thông tư 40/2021/TT-BTC.
Thuế khoán là gì?
Phương pháp khoán là hình thức tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu khoán do cơ quan thuế xác định. Hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán (thường gọi là hộ khoán) là những đối tượng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ.
Hình thức này không áp dụng cho hộ kinh doanh thuộc diện nộp thuế theo phương pháp kê khai hoặc cá nhân kinh doanh nộp thuế theo từng lần phát sinh.
Thuế kê khai là gì?
Phương pháp kê khai là hình thức khai và tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu thực tế phát sinh theo kỳ tháng hoặc quý. Hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai (thường gọi là hộ kê khai) bao gồm các hộ kinh doanh quy mô lớn hoặc những hộ kinh doanh chưa đạt tiêu chí quy mô lớn nhưng tự nguyện lựa chọn phương pháp này.
Khác với hộ khoán, hộ kê khai bắt buộc phải thực hiện đầy đủ chế độ kế toán và lưu trữ hóa đơn, chứng từ theo quy định.
Như vậy, điểm mấu chốt để phân biệt hộ khoán và hộ kê khai nằm ở quy mô hoạt động và cách thức xác định doanh thu tính thuế.
So sánh chi tiết thuế khoán và thuế kê khai hộ kinh doanh
Rất nhiều chủ hộ thắc mắc thuế khoán và thuế kê khai khác nhau như thế nào về thủ tục và số tiền phải nộp. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành:
| Tiêu chí | Hộ khoán (Phương pháp khoán) | Hộ kê khai (Phương pháp kê khai) |
| Đối tượng | Hộ kinh doanh quy mô nhỏ | Hộ kinh doanh quy mô lớn hoặc hộ quy mô nhỏ tự nguyện đăng ký |
| Kỳ kê khai | Không phải nộp tờ khai thuế hằng tháng/quý. Chỉ nộp thuế khoán hằng năm | Phải kê khai và nộp thuế theo tháng hoặc quý. Không cần quyết toán năm |
| Sổ sách kế toán | Không bắt buộc lập sổ sách, chứng từ kế toán phức tạp | Phải thực hiện chế độ kế toán, lập sổ sách (sổ doanh thu, chi phí…) và lưu trữ chứng từ (phiếu thu, chi, nhập, xuất…) |
| Hóa đơn | Không được đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử. Phải mua hóa đơn lẻ của cơ quan thuế theo từng lần phát sinh | Được đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử và phải xuất hóa đơn mỗi khi bán hàng, cung cấp dịch vụ |
| Số thuế phải nộp | Mức thuế cố định do cơ quan thuế ấn định (khoán), không phụ thuộc doanh thu thực tế tăng/giảm trong kỳ | Tính trên doanh thu thực tế phát sinh. Bán được bao nhiêu, nộp bấy nhiêu |
Từ bảng so sánh trên, chúng ta có thể thấy rõ sự khác biệt giữa thuế khoán và thuế kê khai hộ kinh doanh:
- Đối với Hộ khoán: Ưu điểm là thủ tục đơn giản, không áp lực về sổ sách kế toán. Tuy nhiên, nhược điểm là khó tiếp cận khách hàng doanh nghiệp do hạn chế về việc xuất hóa đơn điện tử (phải đi mua hóa đơn lẻ rất mất thời gian).
- Đối với Hộ kê khai: Ưu điểm lớn nhất là được sử dụng hóa đơn điện tử, tạo sự chuyên nghiệp và dễ dàng ký kết hợp đồng lớn. Ngược lại, hộ kinh doanh phải tuân thủ chế độ sổ sách, chứng từ nghiêm ngặt hơn.
Một câu hỏi thường gặp là: “Hộ kê khai có phải nộp thuế khoán không?”
Câu trả lời là KHÔNG. Khi đã chuyển sang phương pháp kê khai, hộ kinh doanh sẽ nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế theo tờ khai tháng/quý, không phải chịu mức ấn định cố định như hộ khoán.
Tuy nhiên, hình thức thuế khoán bộc lộ nhiều hạn chế trong việc quản lý doanh thu thực tế, do đó Nhà nước đang có lộ trình chuyển đổi quan trọng vào năm 2026.
Bỏ thuế khoán từ 01/01/2026, hộ kinh doanh phải kê khai thuế như thế nào?
Theo định hướng tại Nghị quyết 68-NQ/TW và Quyết định 3389/QĐ-BTC, một thay đổi mang tính lịch sử là xóa bỏ hình thức thuế khoán từ ngày 01/01/2026. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ hộ khoán và hộ kê khai trước đây sẽ chuyển sang áp dụng phương pháp tự khai, tự nộp.
Điều này đồng nghĩa với việc các hộ đang nộp thuế khoán cần chuẩn bị tâm thế và kiến thức để chuyển đổi sang mô hình kê khai. Dưới đây là hướng dẫn về hồ sơ kê khai thuế mà hộ kinh doanh cần nắm bắt:
- Bộ hồ sơ khai thuế cơ bản
Khi chuyển sang cơ chế tự khai, hộ kinh doanh sẽ cần nộp các mẫu tờ khai sau (theo quy định hiện hành):
- Tờ khai thuế (Mẫu số 01/CNKD): Đây là mẫu tờ khai bắt buộc đối với hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai.
- Phụ lục Bảng kê hoạt động kinh doanh (Mẫu số 01-2/BK-HĐKD): Kê chi tiết về tình hình kinh doanh trong kỳ.
- Hồ sơ thuế GTGT và TNCN
Nếu thuộc diện kê khai theo tháng hoặc quý, hộ kinh doanh phải nộp:
- Tờ khai thuế GTGT (Mẫu 01/GTGT).
- Tờ khai thuế TNCN (đối với hộ lớn có thu nhập tính thuế).
- Lưu ý về sổ sách
Việc bỏ thuế khoán đồng nghĩa hộ kinh doanh phải làm quen với việc ghi chép sổ sách kế toán. Theo Thông tư 88/2021/TT-BTC, các loại sổ cơ bản bao gồm: Sổ chi tiết doanh thu, Sổ chi phí sản xuất kinh doanh, Sổ quỹ tiền mặt, v.v.
Đến thời điểm hiện tại, khi hình thức thuế khoán chính thức được bãi bỏ, việc phân biệt thuế khoán và thuế kê khai đã trở thành câu chuyện của sự chuyển đổi số và minh bạch hóa. Việc áp dụng đồng bộ phương pháp kê khai không chỉ giúp cơ quan thuế quản lý hiệu quả mà còn giúp các hộ kinh doanh chuyên nghiệp hóa quy trình vận hành, sổ sách.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ lộ trình thay đổi và tự tin thực hiện các thủ tục kê khai thuế theo quy định mới.
